Tograí Deireanacha 3 - Sean-Nós Nua : 2007

Students engaged in the Sean-Nós Nua  project, with Bobby from the Nerve Centre, Derry
Stewartie and Conor having fun and mixing recordings at the Nerve Centre, Derry
Liam Ó Maonlaí, Dr. Lillis Ó Laoire and yound Island Sean-Nós Singers at the Féile Soilsí Toraigh concert.
Students from Pobail Scoil Colmcille who took part in Sean-Nós Nua
The cover of "Buille Bhalor", the Cd and Dvd produced by the students in association with the Nerve Centre, Derry
Lillis conducting Sean-nós workshop

Cúlra




Is féile Deireadh Seachtainne atá i gceist le ‘Sean-Nós Nua’ agus is tionscnamh nualach, illmhéanach, cruthaitheach é a bhfuil curtha le chéile ag Ceardlann na gCroisbhealach i gcuideachta Pobail Scoil Colmcille, Thoraigh, tá triúr dheagóir déag ó Scoil Cholmcille Thoraigh páirteach sa thionscnamh seo. Cé go bhfuil na déagóirí seo ina chonaí ar oileán, 9 míle amach ón gcósta, ní go minic a bhíonn deis mar seo ar fáil acu. Is é príomh aidhm an Cheardlann nó cuir le ‘meadú teorainneacha cruaitheach’ agus ‘tionscnamh nualaí’ agus sin díreach mar atá le ‘Sean Nós Nua’ an tionscnamh is deirneach faoi lámh ag Ceadlann na gCroisbhealach. Déanann an togra seo sean traidisiúin an oileáin a aimsiú agus a ath-dhearadh i stíl comhaimseartha. Tá sé fíor-thabhachtach a chuir in iúl go ndearna an Cheardlann sean traidisiún agus saol an oileán a chaomhnú gan cuir isteach ar ‘saol an oileán’ nó a traidisiúin nó deá-chleachtais.


Spiorad agus anam ‘Sean Nós Nua’




Tá stór saibhir d’sheanchas ar Oileán Thoraigh rud a bhfuil said fíor-bhroidiúl as. Rinne Cheardlann na gCroisbhealach dearadh ar an Thogra ‘Sean Nós Nua’ chun cothú agus fiosriú a dhéanamh ar bhealach comh-aimseartha ar sin.

Tá cumas an Cheoil Thraidisiúnta, Sean nós (Sean-doigh) sainiúil le ceanntracha áirithe tríd na hÉireann, áit, m.s.h. Connemara, Tory etc. Tá tabhacht ar leith ag baint le slabhra an foghlaim san cheird seo. Tagann sé anuas ó ghlúin go ghúin ó sean daoine go dtí na paistí atá ag feachaint ortha ag seinm. Tá an suíomh, an lucht éisteachta, an nóimead, thar a bheith tabhachtach. Tá tromlach na gceoltóirí an-óg nó mean-aosta. Is docha nach nglacann na deagóirí leis, go háirithe na buachaillí ach ní hionnan sin 's a rádh nach lasfaidh an bród ann amach anseo. Thig leat sult a bhaint as an bhfoirm seo ealaínne go fóill ar oileán Thoraigh ag an fhéile Sean-nós bliantúil.

Tá gaol agus ceangal láidir ag an Saineolaí agus Údar an leabhar ‘Ar chreag i lár an farraige’; Ceoil agus ceoltóirí Oilean Thoraigh, Dr. Lillis Ó Laoire le Toraigh le fada an lá. Chuaigh Lillis Ó Laoire i mbun oibre ar Oileán Thoraigh i 1987 ag taifeadadh agus ag taighdú an sean-nós. Tá fianaise an thaighde seo le feiceáil sa leabhar. Le linn 2005 agus 2006 thug sé cuairt chuig na scoileanna ar an oileán agus muinntir an oileán i gcoiteanna ag leannacht le taifeadadh agus cothú sean-nós an oileán agus leis an t-aos óg a mhealladh ina dtreo, arís. Is ar mhaithe leis an obair seo go ndearaigh Cheardlann na gCroisbhealach an cosan seo agus ‘Sean Nós Nua’.


Ealaion, Ceol agus Ilaraíonach Oibreacha




Tá Scoil Ealaíne bunaithe ar Oileán Thoraigh ó na 1950ú nuair a thug an t-Ealaíontóir Derek Hill cuairt ar an oileán. Bhí muinntir an oileán an-tógtha leis ach amháin James Dixon agus chuir sé in iúl do Derek gur féidir leis féin ealaíon níos fearr a dhéanamh agus is mar sin a thosaigh an Scoil. Sa lá atá inniú ann tá nasc láidir idir ealaíontóirí Thoraigh, ina measc, tá Patsy Dan Mac Ruaidhrí Rí Thoraigh, Antoin Meenan, Ruairí Rodgers agus Michael Finbar Rodgers. Tá cliú agus cáil ar na h-ealaíontóirí seo agus Gailearaí Dixon ar fud an domhain. Is ar mhaithe le seo a rinne Ceardlann na gCroisbhealach tús leis an togra seo, chun thaispeáint d’ dheagóirí an oileán go bhfuil ceangal idir na h-ealaíona éagsúla.


Mar chuid den tionscnamh bhí ranganna ealaíne, a eagrú a dhéanann taiscéaladh ar chleachtais comhaimseartha, a gcur ar fáil ag An Ceardlann do na mic léinn uair sa tseachtain. Chun cur leis seo, thugadh na mic léinn ar cuairt chuig gailearaithe IMMA agus Hugh Lane i mBaile Átha Cliath.
Déanann an tionscnamh seo a chuir leis an obair a chur Lillis Ó Laoire i gcrích i rith 2005/6. Thug na mic léinn cuairt ar an Nerve Centre i nDoire ar mhaithe le bonneolas a fháil ar chleachtais teicneolaíochta chruthaitheach chomhaimseartha. Mar thoradh air sin d’eagraíodh dianchlár ama de sheisiúin phraiticiúla in oiliúint speisialtóireachta, bhí na ranganna seo eagraithe ag an Nerve Centre agus ag Cheardlann na gCroisbhealach do na mic léinn ina scoil féin i dToraigh i measc na scileanna a bhí a fhoghlaim acu nó; scileanna ‘Garageband’, scileanna taifeadta láithreáin, scileanna ceamara, ag cur scéal ar chlár, scríbhneoireacht scripte, scileanna DJ, scileanna i dteicneolaíocht radhairc, scileanna taifeadta ‘Pro-tools’ &rl.


.head4Féile Sean-Nós 13 – 15 Iúil 2007.endhead4


Le bliantaí fada anuas tá Thoraigh a bhaint amach ag cuid mhór saineolaí, idir antraipeolaí, eitneolaí, ceoltóirí, luibheolaí, béaloideasóirí agus daoiní a bhfuil suim acu i gcultúr agus nósanna muinntir an oileán agus tá go leor ailt agus leabhairí scríofa ag na daoiní seo faoi méid a chuala agus a bhfaca said ach ní mar sin a deacaigh Ceardlann na gCroisbhealach i mbun oibre. Chun muinín agus suim a insealbhú i mic léinn Thoraigh cuirtear le chéile clár deireadh seachtainne a dhéanann ceiliúradh agus a thugann deis do an t-aos óg a cnuasach úr-nua d’ shean-nós a chuir i mbéal an phobail ag an oscailt oifigiúl. "Buille Bhalor" an teideal an an dlú-dhiosca atá cumtha agus curtha le chéile ag an 13 déagóir. Ach amháin Liam Ó Maonlaí agus an Grúpa Albanach is iad Mhuinntir Thoraigh iad féin atá páirteach sa bhféile.
Is príomh aidhm an féile nó ardán a thabhairt d’ oileanaigh a chuid cultúr cruaitheach féin a chuir ar an ardán. Tá Ceardlann na gCroisbhealach fíor bhrodiúl gurbh é féile mhuinntir an oileán atá i gceist le Sean Nós Nua agus nach imeachtaí glactha ón Tír Mór agus curtha ar seó ar an oileán.

Ta an tionscnamh faoi choimisiún ag An Gailearaí, Le cúl taca ó Dr. Lillis Ó Laoire agus The Nerve Centre, Doire agus Script agus scéalaíocht le Dr. Lillis Ó Laoire