Inis Bó Finne

Inis Bó Finne
Inis Bó Finne
Inis Bó Finne
Inis Bó Finne
Inis Bó Finne
Inis Bó Finne
Inis Bó Finne - Cathal Mac Fhionnghaile

21 Méan Fómhair 2018

Tá Cathal Mac Fhionnghaile, as Dún na nGall, ina ealaíontóir suntasach in earnáil ealaíne an chontae. Mar ealaíontóir, tá sé cruthanta: éagoitinne, solabharthacht fhíseach agus marc-chruthaíocht iontach. Is é an rud a chuireann ar leith leis féin é go háirithe ná á chleachtas ealaíne iomasach. Tugann á mhodheolaíocht oidhreacht, béaloideas, dinnsheanchas agus grá dá theanga agus dá phobal oileánach. Tá cuid oibre Chathail i gcomhréir le ‘dúchas’ - is ó nadúr agus ón oidhreacht araon a thagann sé agus ag an am céanna tá sé go hiomlán comhaimseartha; aosta agus nua-aimseartha ag an am amháin.
Is as Inis Bó Finne Cathal Mac Fhionnghaile; tháinig sé ar an tsaol nuair a bhí á theaghlach ina gcónaí ar an oileán ag an am ach tógadh é i Machaire Rabhartaigh, ag amharc amach ar bhaile a theaghlaigh. Fuair Cathal á chéim i Sligeach agus ina dhiaidh sin fuair sé MAFA in Ollscoil Uladh. I rith a chuid oideachais fhoirmeálta, choinnigh Cathal ‘grá’ dá bhaile agus dá chuid daoine, dá chustaim agus dá oidhreachta. Tá an comhshamhlú seo ag tarlú le níos mó ná míle bliain, tugtha anuas agus anuas agus anuas go dtí sa deireadh go bhfaigheann an t-ealaíontóir é agus go ndéanann sé é feiceálach de bharr a léiriú féin. Is céadfacht oileánaigh atá aige agus tá an mana uathúil seo le feiceáil sa taispeántas seo.
Meitheal Líníochta
Ar na mallaibh, bhí taispeántas ag Cathal Mac Fhionnghaile sa Lár-Ionad Cultúrtha Réigiúnach, Leitir Ceanainn, mar chuid d’Fhéile Ealaíon an Earagail 2018 agus i láthair na huaire tá sé ina ealaíontóir cónaithe ansin. Tá An Gailearaí ag comhoibriú anois le Cathal le dornán blianta agus dhírigh a chuid oibre leis an ghailearaí ar an smaoineadh ‘Meitheal’ nó ‘foireann oibre ’siocair gurb é sin an téarma Gaeilge a shainmhíníonn comharghrúpa pobail ag oibriú i dtreo aidhm choitianta, gníomh do chabhair comharsanúil agus comhoibritheach. Tá an coincheap sóisialta seo neadaithe inár gcomhfheasa Gaelach agus baineann Cathal úsáid as an cur chuige seo ní amháin mar mhodheolaíochta nádúrtha dá chleachtas ach fosta mar bhealach le bheith rannpháirteach lena phobal féin agus an lucht féachána araon.
Athghabháil
Seasann Athghabháil do athshealbhú, athghabháil, athearraíocht agus athdhéanamh. Taispeánann na ‘rudaí a fuarthas’ ar chladaí Inis Bó Finne athshealbhú go meafarach ar oidhreacht. Lena chois sin, tá siad ina ráiteas ar scriosadh na sochaí ar ár bhfarraigí le bruscar plaisteach, ar a dtugtar i nGaeilge ‘adill’ - ‘rud a shnámhann ar uisce’. Ina n-athshealbhú, ceiliúrann an t-ealaíontóir chomh maith na scileanna nádúrtha a bhfuil pobal an oileáin feasach orthu, macasamhail iascaireacht agus a leithéidí, atá mínithe go dtí mothálacht nua-aoiseach. Ar ndóigh, tá siad ina ráiteas fosta ar staid an duine: tig gága orainn, bristear muid, éiríonn muid gan mhaith - mar sin féin, tig linn cneasú agus a bheith slán arís ach ar dhóigh eile.
Bothóg
Séard is ‘bothóg’ ann ná foscadh sealadach fóid a mbaineadh na daoine a bhíodh ag amharc i ndiaidh eallach agus caoirigh i rith séasúr an tsamhraidh úsáid as. Ar an drochuair, le linn an díshealbhaithe agus i ndiaidh an Ghorta Mhóir, b’iad na foscaí tanaí seo an t-aon rogha cóiríochta a bhí ar fáil do na daoine a díshealbhú. Tugadh ‘buailteachas’ orthu fosta, ón fhocal ‘buaile’ agus tá na focail seo go léir, ar a n-áirítear ainm an oileáin, bainteach le ‘seanchas na bó’. Is féidir ‘bothóg’ a fheiceáil chomh maith mar áit do dhuine amháin nó áit uaighneach, áit faoi choinne machnamh nó tearmann a dhéanamh agus meallann seo an t-ealaíontóir. Déanann Cathal an bhothóg a shuíomh mar áit tearmainn. Agus é ag cur na hoibre seo le chéile, d’fhill Cathal tonnaí dramhpháipéar arís agus arís eile le horagámaí modúlach - gníomh machnamhach, aonarach, fada. Lena chois sin, tá a dheaslámhacht agus a rogha modh déantúis ina aitheantas ar a cheardaíocht oilte, bua agus cumas a bhfuil sé rannpháirteach ann ó bhí sé óg. De bharr athghabháil a dhéanamh ar á oidhreacht agus míniú nua-aimseartha a chumrú, tugadh muidinne, an lucht féachana, ar dhóigh éigin chuig ‘buailteachas’ - áit ina bhfuil an t-ealaíontóir ina chónaí go sábháilte chun é féin cloisint níos soiléire. I dtaca le ‘Botháin na bhFear’, is é seo feiniméin eile atá ag fás, freagra comhaimseartha sóisialta agus pobail ar an ghá atá le dlúthchaidreamh, cibé mar chomharghrúpa nó go haonarach.
Tá cuid oibre Chathail Mhic Fhionnghaile sothuigthe, loighciúil agus líofa. Mar ealaíontóir, tá ‘An tSúil Shoiléir’ aige: feiceann an t-ealaíontóir go soiléir an rud a bhfuil dearmad air. Tá ‘feiscint’ aige, tchí sé thar an rud nach nach bhfeiceann muidinne, na gnáth dhaoine. Is é seo ealáiontóir ‘comhaid’ físe comhaimseartha.
Úna Campbell
An Gailearaí
Meán Fómhair 2018